Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là một trong các đối tượng bảo hộ quyền tác giả phổ hiện nhất hiện nay. Quyền tác giả tuy có thể xác lập trên cơ sở tự động (không cần đăng ký) nhưng trên thực tế, việc đăng ký bản quyền cho tác phẩm mỹ thuật ứng dụng lại mang đến nhiều lợi ích. Cùng theo dõi bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn về khái niệm cũng như quy định về vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng nhé!

1. Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là đối tượng bảo hộ quyền tác giả

Nghị định 22/2018/NĐ-CP giải thích cụ thể, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là tác phẩm được thể hiện bởi đường nét, màu sắc, hình khối, bố cục với tính năng hữu ích, có thể gắn liền với một đồ vật hữu ích được sản xuất thủ công hoặc công nghiệp. Đó có thể là thiết kế đồ hoạ được thể hiện dưới hình thức biểu trưng, hệ thống nhận diện và bao bì sản phẩm; thiết kế thời trang; tạo dáng sản phẩm; thiết kế nội thất; trang trí.

Mỹ thuật ứng dụng là đối tượng bảo hộ quyền tác giả

Với những đặc trưng nêu trên, người sáng tạo ra tác phẩm mỹ thuật ứng dụng cần là người khéo tay, có óc thẩm mỹ, có sự đầu tư công sức và tài chính của mình nhằm tạo ra các sản phẩm đẹp, có tính ứng dụng cao. Do đó, đây hẳn phải là đối tượng tài sản sở hữu trí tuệ cần được công nhận và bảo hộ quyền tác giả.

Không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thế giới, mỹ thuật ứng dụng được xem là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả phổ biến nhất. Tại Việt Nam, khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành quy định mỹ thuật ứng dụng là một tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học thuộc đối tượng bảo hộ quyền tác giả.

2. Đăng ký bản quyền cho tác phẩm mỹ thuật ứng dụng mang lại nhiều lợi ích

Về cơ bản, ngay sau khi một tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được hoàn thành và thể hiện dưới dạng vật chất nhất định trên thực tế, quyền tác giả đã được xác lập. Có nghĩa là, chỉ cần tác giả chứng minh được mình là người đã tạo ra tác phẩm đó từ một thời điểm nhất định là có thể hưởng các quyền tác giả mà pháp luật bảo hộ. Tuy vậy, đăng ký bản quyền cho tác phẩm mỹ thuật ứng dụng lại là phương pháp đơn giản và chủ động nhất để “chứng minh” tác phẩm thuộc quyền sở hữu của mình.

Thiết kế thời gian cũng là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng

Cục Bản quyền tác giả là đơn vị tiếp nhận và quản lý đơn đăng ký bản quyền. Sau khi xem xét hồ sơ hợp lệ, chủ sở hữu có thể nhận được Giấy chứng nhận quyền tác giả, Giấy chứng nhận quyền liên quan. Đây là văn bản có giá trị pháp lý giúp chủ sở hữu chủ động hơn trong quá trình xử lý tranh chấp (nếu có), bảo vệ tốt hơn các quyền và lợi ích xoay quanh vấn đề quyền tác giả được pháp luật bảo hộ.

Với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, các quyền nhân thân cơ bản sẽ gắn liền với tác giả và được bảo hộ vô thời hạn. Với quyền công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm cùng quyền tài sản thì thời hạn bảo hộ sẽ là 75 năm (kể từ ngày tác phẩm công bố lần đầu tiên) và 100 năm đối với tác phẩm chưa được công bố trong thời hạn 25 năm, kể từ ngày tác phẩm được định hình.

3. Không thể sử dụng một tác phẩm mỹ thuật ứng dụng khi chưa xin phép và/hoặc trả tiền cho chủ sở hữu?

Quyền tác giả theo pháp luật hiện hành có thể chia thành 02 nhóm chính là quyền nhân thân và quyền tài sản. Trong đó quyền nhân thân (trừ quyền công bố tác phẩm) là các quyền mãi mãi thuộc về tác giả; quyền tài sản thuộc về chủ sở hữu tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. Điểm lưu ý là chủ sở hữu có thể là tác giả hoặc là người khác nếu người này có thoả thuận lao động hoặc sự đầu tư tài chính để tác giả hoàn thành tác phẩm.

Thiết kế thời gian cũng là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng

Việc sử dụng hoặc cho phép người khác sử dụng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là một trong những nội dung quan trọng của quyền tài sản thuộc về chủ sở hữu. Do đó, nếu được bảo hộ quyền tác giả, người khác không thể sử dụng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng đó khi chưa xin phép và/hoặc trả tiền cho chủ sở hữu.

Tuy vậy, pháp luật Sở hữu trí tuệ hiện hành cũng có quy định về trường hợp người khác khi sử dụng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng mà không cần phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao. Điều kiện là tác phẩm đó đã được công bố và người sử dụng với mục đích chụp ảnh, truyền hình tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được trưng bày tại nơi công cộng nhằm giới thiệu hình ảnh của tác phẩm đó.

Mỹ thuật ứng dụng là tác phẩm đòi hỏi người sáng tạo luôn có óc thẩm mỹ cùng sự đầu tư về thời gian, tiền bạc. Do đó, pháp luật công nhận và có những quy định bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đến đối tượng tác phẩm văn hoá, nghệ thuật và khoa học này. Một trong những lưu ý nội dung bảo hộ là bạn cần xin phép và/ hoặc trả tiền cho chủ sở hữu khi sử dụng một tác phẩm mỹ thuật ứng dụng của người khác dù đã hay chưa công bố.